Verhalen

Systemen weerspiegelen het geheel. Een complex web van interacties die je kan proberen te begrijpen. Er zit schoonheid in systemen, maar zelden zal iemand hierdoor diep geraakt worden.
Daarvoor hebben we verhalen nodig. Met een verhaal nemen we een draad uit dat complexe web en volgen we deze van begin tot eind. We nemen één perspectief, bekijken dat van dichtbij en over tijd.
Ineens zitten we niet meer op onze hoge abstracte troon. In plaats daarvan zoomen we in, kiezen we partij, is de rest van het web niks dan hulp en hindernis bij het bereiken van de doelen van de hoofdpersoon. We gaan van algemeen naar specifiek, en hier ontstaat betekenis en emotie.

Op twee plekken ervaar ik dit onderscheid tussen systemen en verhalen het meest intens:

De eerste is in science fiction en fantasy. Dit zijn verreweg de meest systeemachtige genres aan het literaire firmament. Sterker nog, er is een subgenre die dit verpersoonlijkt - de literary roleplaying game, of LitRPG. Hier leven hoofdpersonen in een wereld die gecontroleerd wordt door een systeem, vaak letterlijk The System genoemd. Ze kunnen levels krijgen en sterker worden, alles gedicteert door harde regels en zichtbaar in tabellen vol met getallen, precies zoals bij Dungeons and Dragons of andere rollenspellen.
Dit type genre doet het al heel lang goed bij mensen die graag denken in systemen, ook wel nerds genoemd. De schrijvers zijn soms echter zo blij met hun systemen dat ze vergeten dat er ook nog een verhaal verteld moet worden, wat leidt tot platte karakters en oppervlakkige plot. Te abstract blijven is een typische valkuil voor systeemdenkers. En ja, laat ik ook eens leren hoe ik een goed verhaal vertel - pot verwijt ketel enzo ;).

Het omgekeerde probleem is te vinden in de journalistiek. Nieuws heeft altijd een haakje nodig, en dat is bijna per definitie een verhaal. 'Hittegolf moeilijk voor hond Juna', 'Shell kondigt reorganisatie aan' etc. Maar als je alleen titels of korte stukjes leest weet je precies wat er in de wereld gebeurt, maar je begrijpt er bar weinig van. Het systeem van klimaatverandering of kapitalisme blijft verborgen achter de symptomen ervan. Achter de aangrijpende verhalen die emotie triggeren, maar niet per se begrip.
Gelukkig zijn er journalistieke media die actief proberen om dieper te graven. Die het haakje als aanleiding nemen om het systeem erachter bloot te leggen en dus daadwerkelijk je wereldbeeld te verreiken.

Want dat is wat uiteindelijk nodig is voor een rijke wereld. Begrip en betekenis, inzicht en emotie, systeem en verhaal.

Laat ik dit inzicht gebruiken om wat vaker verhalen te introduceren in mijn systeemwereld. Maar ook om af en toe bewust te nerden en onbeschaamd mezelf onder te dompelen in het systeem :)