Systemen

Systemen zie ik voor me als een web, of meer wiskundig, als een graaf. Een graaf bestaat uit knopen en lijnen. Afhankelijk van wat het systeem beschrijft zijn de knopen verschillende dingen. Dat kan bijvoorbeeld een specifieke leerling zijn, de duur van een werkvorm in een les of de concentratie van een klas. De lijnen zijn dan de verbanden ertussen. En als je het systeem goed begrijpt dan kan je daar voorspellingen mee doen: als ik de quiz langer dan 20 minuten laat duren dan verzwakt de concentratie van H4A waardoor Thea zich slechter gaat voelen, aangezien ze houdt van een rustige leeromgeving.

Goed zijn in systeemdenken en een specifiek systeem goed kennen helpt je om betere voorspellingen te doen, en wel op drie manieren:

• je kan beter inschatten hoe een verandering in een knooppunt effect heeft op een buur (eerste-orde effect)
• je kan beter inschatten hoe die buur zijn buren weer beïnvloedt (tweede-orde effect)
• je kan meer effecten tegelijk 'zien'

Dit is in veel gevallen wat een expert een expert maakt. Een combinatie van theorie en ervaring helpt je om steeds meer verbanden te zien en te overzien. Ik ben bijvoorbeeld een expert in gamification in het onderwijs. Ik heb veel theorie gelezen en al heel veel speelse werkvormen, lessen en lessenseries ontworpen. Meestal ging dit goed, maar soms ook verschrikkelijk fout. Inmiddels kan ik daardoor redelijk overzien wat er gebeurt als ik bijvoorbeeld meer competitie inbreng in een werkvorm.

In een wiskundige graaf kan je verbanden kwantificeren en doorrekenen. Maar in het echie manifesteert het zich meer als een gevoel. Je kan niet alle richtingen van de graaf bewust doorlopen. Maar als ontwerper kan je wel aan twee knoppen draaien en denken, 'volgens mij werkt dat heel goed voor...'. Je krijgt een intuïtie voor de speelruimte binnen de graaf, waardoor je betere beslissingen kan maken.

Maar soms werkt de intuïtie anders. Dan krijg je ineens het gevoel dat er iets niet klopt, ook al weet je nog niet wat. Vorige week hadden we een loodgieter op bezoek. Een eerdere collega had wat leidingen verkeerd aangesloten waardoor ze lekten. Maar in plaats van alleen die leidingen te vervangen keek hij ook nog even om het hoekje. Vanwege een gevoel. En ook daar was er eerder geklungeld. Ik kan je vertellen dat ik er nu vertrouwen in heb dat het klopt.

Intuïtie is patroonherkenning. Gestolde ervaring. Het kennen van je systeem. Het domein van een expert.
En het is altijd een plezier om een expert aan het werk te zien binnen hun gebied.